Stalking als strafbaar feit

Warning message

The service having id "facebook_widget" is missing, reactivate its module or save again the list of services.

In oorlog en in liefde is alles geoorloofd, zo luidt het gezegde. Helaas kent de liefde menig geobsedeerd gebruiker. Zo zijn er mannen die hun voormalige geliefde blijven lastigvallen nadat zij de relatie heeft verbroken. Hier past geen politiek correct m/v. Feit is dat het gros van de stalkers man is. Telefoontjes midden in de nacht, briefjes en het heen en weer rijden langs het huis of de werkplek van de ex-geliefde, zijn nog maar een paar onschuldige uitingen van een stalker. Bedreigingen en geweld komen ook voor.

Een belager houdt zijn activiteiten vaak jarenlang vol. De stalker is geen gewone boef. Uit onderzoek blijkt dat stalkers intelligenter en ouder zijn dan de gemiddelde crimineel. De combinatie van slimheid en levenservaring verklaart de venijnigheid en uitgekooktheid van menig belager. Angst, slapeloosheid, sociaal disfunctioneren en een fikse depressie zijn het gevolg bij het slachtoffer.

Wat kan het slachtoffer doen om de belager van zich af te schudden? Sommige slachtoffers kruipen in hun schulp. Zij nemen een geheim nummer of zoeken een andere baan of een andere woning. Een andere mogelijkheid is in een civielrechtelijk kort geding een contactverbod en een straatverbod te eisen. Het vaststellen van de omvang en de tijdsduur van die verboden vergt een afweging tussen enerzijds de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van het slachtoffer en anderzijds de bewegingsvrijheid van de dader. De prikkel om te bereiken dat een dader zich aan die verboden houdt, is meestal een dwangsom. Dat is een bedrag in geld dat de dader aan het slachtoffer moet betalen als hij het verbod overtreedt. Aan de dwangsom wordt door een verstandige rechter altijd een maximum verbonden.

Maar stalkers zijn nogal hardnekkig. Zij lijden aan een obsessie. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat bijna zeventig procent van de vrouwelijke slachtoffers na een verbod opnieuw worden lastiggevallen, van wie meer dan de helft al binnen drie maanden na het verbod. De belager laat zich lang niet altijd weerhouden door het moeten betalen van een bedrag. Vaak komt dit doordat hij niets te verliezen heeft. Gebleken is dat een stalker vaak geen of geen wezenlijk werk heeft. En van een kale kikker valt nu eenmaal niets te plukken.

Als een dwangsom niet helpt, heeft het civiele recht nog een paardenmiddel in de kast. De rechter kan een stalker ook veroordelen tot 'lijfsdwang' als hij een contact- en een straatverbod overtreedt. Dit betekent dat hij bij iedere overtreding een of meer dagen in het gevang moet zitten. Gijzeling kan maximaal een jaar duren. De kosten van de lijfsdwang komen voor rekening van het slachtoffer. Het gaat hier niet om een strafrechtelijke veroordeling tot een gevangenisstraf, maar om een civielrechtelijke vordering van burger tot burger. Om het slachtoffer tegemoet te komen in de kosten kan de dader bij dezelfde uitspraak worden veroordeeld deze kosten als schade aan het slachtoffer te vergoeden. Maar als de dader niets heeft, dan moet het slachtoffer haar broodnodige rust duur kopen.

Het strafrecht bood een slachtoffer van stalking tot nu toe weinig hulp. Alleen als de belager het slachtoffer bedreigde of mishandelde in strikte strafrechtelijke zin, was een strafvervolging mogelijk. Sinds 12 juli van dit jaar is het strafrechtelijk arsenaal uitgebreid door de inwerkingtreding van een initiatiefwet van onder anderen het Kamerlid Dittrich, zelf slachtoffer van een stalker. Net als in een groot aantal staten van de Verenigde Staten en een aantal andere Europese landen is stalking ook in Nederland strafbaar geworden. Artikel 285b van het Wetboek van Strafrecht luidt dat hij, die wederrechtelijk stelselmatig opzettelijk inbreuk maakt op eens anders persoonlijke levenssfeer met het oogmerk die ander te dwingen iets te doen, niet te doen of te dulden dan wel vrees aan te jagen, als schuldig aan belaging wordt gestraft met een gevangenisstraf van maximaal drie jaar of een geldboete van 25 duizend gulden. De strafbaarstelling van belagers treft niet alleen ex-geliefden. Volgens de toelichting op de wet kunnen ook hardnekkige onderzoeksjournalisten en aanhoudende pesters op het werk schuldig zijn aan strafbare belaging.

Het is de vraag of het strafrecht als extra instrument in de strijd tegen stalkers effectiever is dan het bestaande civielrechtelijke verbod met dwangsom of gijzeling. Wil het Openbaar Ministerie strafvervolging tegen een stalker instellen wegens belaging, dan moet het slachtoffer aangifte doen. Het blijkt dat slachtoffers daartoe soms moeilijk in staat zijn of later de aangifte intrekken, omdat zij met de dader gevangen zitten in een web van aantrekken en afstoten. Bovendien kan het OM van mening zijn dat het meer en wellicht belangrijker taken heeft dan het vervolgen van een belager, zodat het om die reden van vervolging afziet.

Het aanspannen van een civielrechtelijk kort geding heeft een slachtoffer geheel zelf in de hand. Voor een strafrechtelijke veroordeling gelden hogere eisen dan voor een civielrechtelijke. Een opeenhoping van bestanddelen als opzet, oogmerk en wederrechtelijkheid maken strafbare belaging tot een moeilijk bewijsbaar delict. Aan het bewijs in strafzaken worden hogere eisen gesteld dan in het burgerlijk recht. Of stalking als strafbaar feit een effectief instrument is ter bescherming van slachtoffers, of slechts symboolwetgeving, zal de toepassing in de praktijk moeten leren. Als jurist is het intussen moeilijk te aanvaarden dat het recht soms zo weinig hulp kan bieden.